Sırbistan’da Öğrenci Listesi’nin Seçim Zaferi Sol İçin Ne Anlatıyor?
İzmir Gastesi'ni Google'da tercih edilen kaynak olarak ekle.Sırbistan'da seçim komisyonunun açıkladığı geçici sonuçlara göre Öğrenci Listesi (Studentska lista) oyların yüzde 53,4'ünü alırken, Aleksandar Vučić etrafında bir araya gelen koalisyon yüzde 39,7'de kaldı. Seçime katılım oranı ise yüzde 69'a yaklaştı.
Ortaya çıkan tablo, en iyimser kesimleri bile şaşırttı. 250 sandalyeli parlamentoda yaklaşık 140 sandalye kazanan hareket, Sırp İlerleme Partisi'nin (SNS) iktidara gelişinden 14 yıl sonra iktidar çoğunluğunu devralmaya hazırlanıyor. Üniversite amfilerinde doğan bir oluşumun bu noktaya ulaşması, ülke siyasetinde yeni bir dönemin kapısını aralıyor.
Vučić yenilgiyi hemen kabul etti. Oysa böyle bir sonucun çıkacağı önceden kesin değildi.
Seçim Sonuçları ve Yanlış Çıkan Anket
Oylamadan üç gün önce Ipsos, bizzat Vučić'in listesinin talebiyle hazırlanan bir kamuoyu araştırmasını yayımlamıştı. Araştırmada iktidarın oy oranı yüzde 47,4, öğrencilerin oy oranı ise yüzde 40 olarak gösteriliyordu. Şirket, seçim gecesini televizyon programlarında iki liste arasındaki farkı nasıl olup da 20 puandan fazla yanlış tahmin ettiğini anlatmakla geçirdi.
Fransa'da bu gelişme hemen her kesim tarafından, çoğunlukla bir otokrata karşı "sivil toplumun" zaferi ya da Avrupa Birliği üyeliğine aday bir ülkenin yeniden Avrupa bütünleşmesi yoluna girmesi biçiminde selamlandı.
Bu yorumlar, diplomatik çevrelerin ilgisini çeken unsurları öne çıkarırken, aynı çevrelerin on yılı aşkın süredir oynadığı rolü unutturma avantajını da taşıyor. Brüksel, Berlin ve Paris, Vučić'i bölgesel "istikrarın" güvencesi sayılan güvenilir bir ortak olarak gördü ve kimi zaman açıkça, kimi zaman ihtiyatlı bir sessizlikle destekledi.
Brüksel'in Dengesi ve Egemenlikçi Çizgi
Temmuz 2024'te Olaf Scholz, Jadar bölgesindeki lityum kaynaklarının işletilmesinin önünü açan hammadde ortaklığı anlaşmasını imzalamak üzere Belgrad'a gitmişti. Bir ay sonra Emmanuel Macron, Sırbistan'a 12 adet Rafale savaş uçağı sattı. Öğrenciler sokakları doldurduğunda ise Avrupa Komisyonu, esas olarak kimseyi rahatsız etmemeye özen gösteren bir tutum sergiledi.
Öte yandan Öğrenci Listesi, köşe yazarlarının anladığı anlamda Avrupa yanlısı bir hareket de değil. Eski Genelkurmay karargâhının Amerikalı çıkar gruplarına devredilmesine karşı çıktı. Programında toprağı ve suyu korunması gereken ulusal kaynaklar olarak tanımlıyor; Sırbistan'ın uzun zamandır yabancı şirketler için ucuz işgücü ve hammadde deposu olma rolünü reddediyor.
Bu açıdan bakıldığında hareket, iktidardan uzaklaştırdığı hükümetten çok daha fazla egemenlikçi bir çizgide duruyor. Ancak ekonomik bağımlılığı azaltma iradesi, mülkiyet ilişkilerini bütünüyle dönüştürmeye yönelik kapsamlı bir projeye uzanmıyor.
Rekabetçi Otoriterlik ve Solun Öğrenecekleri
Öğrenci Listesi solcu bir hareket değil. Programındaki 11 madde, ağırlıklı olarak yolsuzlukla mücadele, adaletin sağlanması ve partizan kadrolaşmaya son verilmesi üzerinde yoğunlaşıyor. Vergi politikası ve dış politika konularında belirsizliğini koruyor. Birkaç kaynağın korunması dışında mülkiyet ilişkilerinin nasıl dönüştürüleceğine dair çok az şey söylüyor.
Adayları arasında liberaller, muhafazakârlar, geniş anlamda sol olarak tanımlanabilecek birkaç isim, bazı sosyal demokratlar ve daha önce hiç siyaset yapmamış büyük bir çoğunluk bulunuyor. Radikal solun çeşitli örgütleri Ocak 2025'ten itibaren öğrencilerle işçiler arasında tartışma toplantıları düzenlemeye başlamış, beş büyük sendika konfederasyonu da mart ayında öğrencilerle iş hukuku ve grev hakkı üzerine ortak bir çalışma başlatmıştı. Yine de buradan öğrencilerin ortak bir siyasal yönelime, hele hele ortak bir antikapitalist çizgiye sahip olduğu sonucu çıkmaz.
Hareketin karşı karşıya kaldığı düzen ise Avrupa medyasının çizdiği portreyle tam örtüşmüyor. Vučić iktidarı, birçok bakımdan Milošević'in Ekim 2000'de devrilmesinin ardından kurulan neoliberal düzenin devamı niteliğinde. Üstelik bu düzenin en kötü eğilimlerini radikalleştirdi: devletin özelleştirilmesi, yabancı sermayeye bağımlılık ve emekçi sınıfları küçümseme. Buna parti ile devlet aygıtının iç içe geçmesi, medyanın kontrolü ve partiler resmen kaldırılmaksızın siyasal çoğulculuğun etkisizleştirilmesi eklendi. Siyaset bilimciler Steven Levitsky ve Lucan Way'in "rekabetçi otoriterlik" dediği model tam olarak budur.
Muhalefet yasaklanmadı; SNS ona iktidarda yerler sunmayı tercih etti ve pek çok parti bu teklifleri kabul etti. Bir zamanlar birbirine rakip olan isimler, aşırı milliyetçiliğin karanlık figürü Vojislav Šešelj'den Avrupa bütünleşmesini benimsemiş liberallere kadar aynı saflarda buluştu. Sistem, son derece somut çıkarlara dayanan sadakat ilişkileri üzerine kuruluydu: 6,6 milyon nüfuslu ülkede yaklaşık 700 bin üye sayısı ileri süren parti, her üyeden garanti oy listesi istiyordu. Sırp seçim jargonunda buna "kılcal oylar" deniyordu. Altı yıldır sözleşmeli çalışan bir öğretmen ya da kadro bekleyen bir sağlık personeli için ret yanıtının maliyeti ağırdı. Yolsuzluk yalnızca güvenlik servisleri mensuplarının koruduğu Jovanjica kenevir plantasyonu gibi skandallardan ibaret değildi; belediye veznesinde, hastanede ve işe alım sırasında da karşınıza çıkıyordu.
Kaynak: Birgün

Bir yanıt yazın